Przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polski uprawniają każdą osobę, przeciwko której prowadzone jest postępowanie karne, do posiadania obrońcy reprezentującego oskarżonego. Może to być zarówno adwokat zatrudniony na własną rękę, jak i obrońca z urzędu, który przyznawany jest na wniosek osoby zainteresowanej.

Gdzie szukać zapisów, które o tym mówią?

Jak zostało wspomniane gwarancja posiadania obrońcy ma swoje zapisy w prawie konstytucyjnym a dokładniej w artykule 78 § 1 kpk. Można tam przeczytać informację o tym, że jeżeli istnieją ku temu określone przesłanki oskarżony ma prawo zażądać obrońcy z urzędu. Czynniki, które za tym przemawiają to między innymi:

  1. ubóstwo – osoba, której status materialny nie pozwala na nawiązanie współpracy z adwokatem w drodze prywatnej może złożyć wniosek o przyznanie obrońcy lub radcy prawnego z urzędu

  2. niepełnosprawność – jeżeli oskarżony jest osobą głuchą lub niewidzącą również ma prawo do posiadania adwokata z urzędu

  3. niepoczytalność – jeśli istnieje jakiekolwiek podejrzenie o potencjalnej niepoczytalności osoby oskarżonej, sąd może wyznaczyć adwokata z urzędu, który za pełnomocnictwem będzie obsługiwał interesy przyznanego klienta

  4. nieobecność oskarżonego – zwłaszcza w sytuacjach kiedy sprawa jest na etapie:

  • wydania wyroku łącznego,

  • rozpatrzenia apelacji,

  • rozpatrzenia zażalenia na postanowienia kończące postępowanie,

  • rozpatrzenia zażalenia na wyrok,

  • rozpatrzenia zażalenia na zatrzymanie osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa,

  • zarządzenia wykonania kary dla osoby przekazanej w trybie Europejskiego Nakazu Aresztowania.

Sąd może rozpatrzyć również inne przesłanki, które mogą zobligować oskarżonego do obrońcy z urzędu. W każdym przypadku konieczne jest złożenie stosownego wniosku z odpowiednim wyprzedzeniem dającym czas na jego rozpatrzenie.

Jak następuje przyznanie adwokata z urzędu?

Po pozytywnym rozpatrzeniu przez sąd wniosku o przydzielenie adwokata z urzędu następuje wystąpienie do właściwej dla oskarżonego okręgowej rady adwokackiej lub rady okręgowej izby radców prawnych o wyznaczenie adwokata lub radcy prawnego.

Przebieg współpracy

Wbrew obiegowej opinii przebieg współpracy pomiędzy mocodawcą a pełnomocnikiem wyznaczonym z urzędu niczym nie różni się od współpracy z pełnomocnikiem zatrudnionym z własnych środków. Na początku konieczne jest podpisanie pełnomocnictwa. Jest to specjalny dokument mający wartość prawną, który uprawnia adwokata do reprezentowania swojego klienta przed sądem. Pełnomocnictwo musi zostać dołączone do akt sprawy.

O dalszych krokach przebiegu współpracy z adwokatem można przeczytać na przykład tutaj – adwokat kraków.

Adwokat może odmówić

Zdarzają się sytuacje, w których pełnomocnik z urzędu rezygnuje z reprezentowania osoby oskarżonej. Wówczas jednak również on zobligowany jest do złożenia stosownego wniosku z odpowiednim wyprzedzeniem. Organy nadzorcze mają wówczas obowiązek wyznaczyć nowego adwokata, który go zastąpi. Okręgowa rada adwokacka może się do wniosku przychylić i wyznaczyć innego obrońcę z urzędu zwalniając dotychczasowego z obowiązków.

Oczywiście zważywszy na wyżej wymienione informacje osoba, której przyznane zostało prawo do skorzystania z usług adwokata przydzielonego z urzędu nie są zobligowane do pokrywania kosztów przebiegu współpracy. To także jest ustanowione przepisami prawa konstytucyjnego. W postępowaniach cywilnych lub rodzinnych obrońca z urzędu nie przysługuje żadnej ze stron postępowania. Jest to zarezerwowane jedynie dla oskarżonych przeciwko którym prowadzone jest postępowanie z drogi karnej.